Το παιδί μου χτυπάει τα άλλα παιδιά: Γιατί η τιμωρία το κάνει πιο επιθετικό

Το παιδί μου χτυπάει τα άλλα παιδιά: Όταν χτυπάει το τηλέφωνο από το σχολείο

«Μπορούμε να μιλήσουμε λίγο για τον Γιώργο;»

Η φωνή της δασκάλας είναι ευγενική. Εσύ όμως έχεις ήδη καταλάβει. Ξανά.

Έσπρωξε κάποιο παιδί στην ουρά. Τράβηξε μαλλιά. Έδωσε μπουνιά επειδή του πήραν τη μπάλα. Και τώρα στέκεσαι στο γραφείο σου ή στην κουζίνα, με το κινητό στο αυτί, και νιώθεις ντροπή, θυμό και φόβο ταυτόχρονα. Ντροπή για το τι θα πουν οι άλλοι γονείς. Θυμό με το παιδί. Φόβο για το πού πάει όλο αυτό.

Το βράδυ το τιμωρείς. Του κόβεις το τάμπλετ. Του εξηγείς ότι δεν χτυπάμε. Και σε δύο μέρες το τηλέφωνο χτυπάει ξανά.

Αν σου θυμίζει κάτι, αυτό το άρθρο είναι για σένα. Θα δεις γιατί ένα παιδί χτυπάει, γιατί η τιμωρία μόνη της σπάνια το σταματάει, τι κάνεις τη στιγμή που συμβαίνει και τι αλλάζει πραγματικά τα πράγματα με τον καιρό.

Η σύντομη απάντηση: Ένα παιδί χτυπάει τα άλλα παιδιά συνήθως επειδή νιώθει κάτι πιο δυνατό από όσο μπορεί να διαχειριστεί και δεν έχει ακόμα άλλο τρόπο να το βγάλει. Η τιμωρία σταματάει τη συμπεριφορά για λίγο, αλλά δεν του μαθαίνει τι να κάνει αντί γι’ αυτό. Αυτό που βοηθάει είναι σταθερά όρια χωρίς φωνές, βοήθεια να καταλάβει τι νιώθει και εξάσκηση σε άλλους τρόπους αντίδρασης.

Πρώτα κάτι που πρέπει να ακούσεις: δεν είναι «κακό παιδί»

Ένα παιδί που χτυπάει δεν είναι κακό. Ούτε εσύ είσαι κακός γονιός.

Η επιθετικότητα είναι μια φυσική αντίδραση. Όλοι γεννιόμαστε με αυτήν. Αυτό που μαθαίνουμε μεγαλώνοντας, σιγά σιγά, είναι να τη μετατρέπουμε σε λέξεις. Να λέμε «θύμωσα» αντί να σπρώχνουμε. Να ζητάμε τη μπάλα αντί να την αρπάζουμε.

Κάποια παιδιά το μαθαίνουν γρήγορα. Άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο και περισσότερη βοήθεια. Το παιδί σου μάλλον ανήκει στη δεύτερη ομάδα. Αυτό δεν είναι ετυμηγορία. Είναι πληροφορία για το τι χρειάζεται.

Γιατί το παιδί μου χτυπάει τα άλλα παιδιά; Οι 6 πιο συχνές αιτίες

1. Δεν έχει ακόμα λέξεις για αυτό που νιώθει

Ένα παιδί τριών ή τεσσάρων ετών δεν μπορεί να πει «με απογοήτευσε που δεν μου έδωσες το παιχνίδι». Το σώμα του αντιδρά πριν προλάβει το μυαλό. Ακόμα και μεγαλύτερα παιδιά, όταν κατακλύζονται από ένα συναίσθημα, «ξεχνάνε» τις λέξεις που ξέρουν.

2. Το έχει δει να συμβαίνει

Τα παιδιά μαθαίνουν περισσότερο από αυτό που βλέπουν παρά από αυτό που ακούνε. Αν στο σπίτι οι διαφωνίες λύνονται με φωνές ή με ξύλο, αν βλέπει βία στις οθόνες χωρίς να του εξηγεί κανείς τι βλέπει, αν το χτυπάει ένα μεγαλύτερο αδερφάκι, κάπου εκεί μαθαίνει ότι έτσι λύνονται τα προβλήματα.

3. Κάτι το βαραίνει και δεν το λέει

Ένας χωρισμός, ένα καινούργιο μωρό, μια μετακόμιση, ένας παππούς που αρρώστησε. Όταν ένα παιδί κουβαλάει ένταση που δεν καταλαβαίνει, αυτή βγαίνει κάπου. Και συχνά βγαίνει στο σχολείο, εκεί που νιώθει ότι δεν θα χάσει την αγάπη σου.

Αν η επιθετικότητα ξεκίνησε μετά από χωρισμό, διάβασε το άρθρο μας για το διαζύγιο και τα παιδιά. Αν ξεκίνησε μετά από νέο αδερφάκι, ρίξε μια ματιά στον αδερφικό ανταγωνισμό.

4. Το χτύπημα «δουλεύει»

Αν κάθε φορά που χτυπάει παίρνει το παιχνίδι ή όλη την προσοχή των μεγάλων, έστω και αρνητική, ο εγκέφαλός του κρατάει σημείωση: αυτό φέρνει αποτέλεσμα.

5. Νιώθει απειλημένο

Κάποια παιδιά χτυπάνε πρώτα για να μη χτυπηθούν. Αν το παιδί σου δέχεται πειράγματα ή αποκλεισμό, μπορεί η επιθετικότητα να είναι άμυνα. Δες τα σημάδια στο άρθρο μας για το τι είναι το bullying και τι κάνεις όταν το παιδί σου δεν το θέλουν για παρέα.

6. Είναι κουρασμένο, πεινασμένο ή υπερφορτωμένο

Ακούγεται απλό, αλλά μετράει. Παρατήρησε πότε συμβαίνουν τα επεισόδια. Αν είναι πάντα στο τέλος της μέρας ή πριν το φαγητό, έχεις ήδη ένα στοιχείο.

Φυσιολογικό για την ηλικία ή σημάδι ότι κάτι χρειάζεται βοήθεια;

Η ηλικία αλλάζει πολύ την εικόνα. Ένα δίχρονο που δαγκώνει δεν είναι το ίδιο με ένα δεκάχρονο που χτυπάει συμμαθητές.

Αυτός ο πίνακας δεν κάνει διάγνωση. Σου δίνει ένα μέτρο. Αν το παιδί σου βρίσκεται στη δεξιά στήλη, αξίζει να μιλήσεις με κάποιον ειδικό.

Γιατί η τιμωρία από μόνη της κάνει το παιδί πιο επιθετικό

Εδώ είναι το σημείο που οι περισσότεροι γονείς κολλάνε. Και είναι απόλυτα κατανοητό.

Η τιμωρία μοιάζει λογική. Έκανε κάτι κακό, πρέπει να υπάρξει συνέπεια. Και πράγματι, τα παιδιά χρειάζονται συνέπειες. Το πρόβλημα είναι όταν η τιμωρία είναι το μόνο εργαλείο.

Σκέψου το από τη μεριά του παιδιού. Θύμωσε, χτύπησε, και τώρα οι μεγάλοι θυμώνουν μαζί του, φωνάζουν, του παίρνουν πράγματα. Τι έμαθε; Ότι όταν κάποιος κάνει κάτι που δεν σου αρέσει, θυμώνεις και του παίρνεις κάτι. Ακριβώς αυτό που έκανε και εκείνο.

Πιο σοβαρό είναι το ξύλο. Ένα χαστούκι στο παιδί που χτύπησε στέλνει ένα μπερδεμένο μήνυμα: «δεν χτυπάμε», λέει ο μεγάλος, ενώ χτυπάει.

Υπάρχει και κάτι ακόμα. Ένα παιδί που ντρέπεται πολύ για αυτό που έκανε δεν σκέφτεται «την επόμενη φορά θα κάνω αλλιώς». Σκέφτεται «είμαι κακός». Και τα παιδιά που πιστεύουν ότι είναι κακά, συχνά φέρονται ανάλογα.

Τι κάνεις τη στιγμή που χτυπάει: 5 βήματα

1. Σταμάτα το χέρι, ήρεμα και σταθερά

Πιάσε το χέρι του ή απομάκρυνέ το από το άλλο παιδί. Με σταθερή φωνή, χωρίς να φωνάξεις: «Δεν σε αφήνω να χτυπήσεις». Το όριο είναι ξεκάθαρο. Δεν χρειάζεται κήρυγμα.

2. Φρόντισε πρώτα το παιδί που χτυπήθηκε

Ναι, πριν από το δικό σου. Έτσι το παιδί σου μαθαίνει ότι το χτύπημα δεν του φέρνει την προσοχή σου. Και βλέπει από κοντά τι προκάλεσε.

3. Μην ζητήσεις εξηγήσεις τη στιγμή του θυμού

Το «γιατί το έκανες;» δεν έχει απάντηση εκείνη την ώρα. Ο εγκέφαλος του παιδιού είναι σε συναγερμό. Περίμενε να ηρεμήσει.

4. Βοήθησέ το να ηρεμήσει

Κάποια παιδιά θέλουν αγκαλιά. Άλλα θέλουν λίγο χώρο, με εσένα κοντά. Πες κάτι σύντομο: «Είσαι πολύ θυμωμένος. Είμαι εδώ. Θα περιμένουμε να περάσει».

5. Μετά, μιλήστε

Όταν ηρεμήσει, μπορείτε να δείτε μαζί τι έγινε. «Θύμωσες επειδή σου πήρε το κομμάτι. Τι άλλο μπορούσες να κάνεις;» Και να βρείτε μαζί έναν τρόπο να «φτιάξει» αυτό που χάλασε: μια ζωγραφιά για το άλλο παιδί, ένα «συγγνώμη» όταν το εννοεί, όχι επειδή αναγκάζεται.

Τι κάνεις μετά, στο σπίτι, για να αλλάξει πραγματικά

• Δώσε όνομα στα συναισθήματα, κάθε μέρα. Όχι μόνο όταν θυμώνει. «Φαίνεσαι απογοητευμένος», «σε βλέπω χαρούμενο». Τα παιδιά μαθαίνουν τις λέξεις όταν τις ακούνε συνέχεια.
• Βρείτε μαζί «τι κάνω όταν θυμώνω». Να σφίξει ένα μαξιλάρι, να πατήσει δυνατά τα πόδια, να πάει να βρει τη δασκάλα, να πει «σταμάτα, δεν μου αρέσει». Κάντε πρόβα όταν είναι ήρεμο.
• Πρόσεξε όταν τα καταφέρνει. «Είδα ότι θύμωσες με τον αδερφό σου και του το είπες με λόγια. Μπράβο σου». Αυτό χτίζει περισσότερα από δέκα τιμωρίες.
• Κοίτα τη δική σου αντίδραση. Πώς θυμώνεις εσύ μπροστά του; Δεν χρειάζεται να είσαι τέλειος. Χρειάζεται να επανορθώνεις όταν ξεφεύγεις.
• Συνεργάσου με το σχολείο. Ζήτησε από τη δασκάλα να σου λέει όχι μόνο τα επεισόδια αλλά και τις καλές μέρες. Συμφωνήστε στα ίδια λόγια και στην ίδια αντίδραση, σπίτι και τάξη.

Για συγκεκριμένες φράσεις που μπορείς να πεις στις δύσκολες στιγμές, δες τα 15 παραδείγματα για όρια στο παιδί χωρίς φωνές.

«Το παιδί μου με βρίζει και με χτυπάει»

Όταν η επιθετικότητα στρέφεται σε εσένα, πονάει διπλά. Πολλοί γονείς ντρέπονται να το πουν ακόμα και σε φίλους.

Ισχύουν τα ίδια βήματα: σταθερό όριο, χωρίς ανταπόδοση, κουβέντα όταν ηρεμήσει. Αξίζει όμως να δεις και τη σχέση συνολικά, γιατί συχνά ένα παιδί ξεσπάει πιο πολύ στον γονιό με τον οποίο νιώθει πιο ασφαλές. Περισσότερα θα βρεις στο άρθρο μας «Το παιδί μου δε με σέβεται».

«Χτυπάω το παιδί μου και το μετανιώνω»

Αν διαβάζεις αυτό το άρθρο και κάτι σφίγγεται μέσα σου, γιατί κι εσύ έχεις σηκώσει χέρι, αυτή η ενότητα είναι για σένα.

Το ότι το μετανιώνεις λέει πολλά. Λέει ότι ξέρεις πως δεν θέλεις να μεγαλώσει έτσι το παιδί σου. Οι περισσότεροι γονείς που χτυπάνε δεν το αποφασίζουν. Τους «ξεφεύγει» σε μια στιγμή που είναι εξαντλημένοι, πιεσμένοι, χωρίς βοήθεια. Πολλές φορές μεγάλωσαν κι οι ίδιοι έτσι.

Δύο πράγματα βοηθούν από σήμερα. Πρώτον, η επανόρθωση: όταν ηρεμήσεις, πες στο παιδί «δεν έπρεπε να σε χτυπήσω, δεν φταις εσύ για αυτό, ήταν δικό μου λάθος». Δεύτερον, να βρεις έναν τρόπο να απομακρυνθείς πριν φτάσεις στο όριο. Να βγεις στο μπαλκόνι, να πας στο μπάνιο για ένα λεπτό, να πεις «χρειάζομαι λίγο χρόνο».

Και αν νιώθεις ότι δεν τα καταφέρνεις μόνος σου, δεν είσαι αποτυχημένος γονιός. Είσαι γονιός που χρειάζεται στήριξη. Γι’ αυτό υπάρχει η συμβουλευτική γονέων.

Θέλεις να μαθαίνεις όσα σε αφορούν για την ψυχολογία; – Ακολούθησέ μας εδώ!

Πότε χρειάζεται παιδοψυχολόγος

Μίλα με ειδικό όταν:

• Τα επεισόδια συνεχίζονται για εβδομάδες παρά τις προσπάθειές σου.
• Το σχολείο σού έχει πει ότι σκέφτεται αποβολή ή ότι οι άλλοι γονείς παραπονιούνται.
• Το παιδί χτυπάει χωρίς φανερή αφορμή ή φαίνεται να μην το νοιάζει καθόλου μετά.
• Κάνει κακό σε ζώα ή στον εαυτό του.
• Το σπίτι έχει γίνει πεδίο μάχης και όλοι είστε εξαντλημένοι.

Στην παιδοψυχολογία δουλεύουμε με το παιδί μέσα από το παιχνίδι, γιατί εκεί μπορεί να δείξει αυτό που δεν μπορεί να πει. Παράλληλα δουλεύουμε με τους γονείς, ώστε αυτό που μαθαίνει το παιδί στη συνεδρία να συνεχίζεται και στο σπίτι.

Για παιδιά 3 έως 8 ετών, λειτουργούν επίσης βιωματικές ομάδες κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων, όπου τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν και να εκφράζουν τον θυμό τους μέσα από το παιχνίδι, μαζί με άλλα παιδιά.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι φυσιολογικό ένα παιδί 3 ετών να χτυπάει;

Σε αυτή την ηλικία είναι συχνό, γιατί το παιδί δεν έχει ακόμα τις λέξεις για να εκφράσει την απογοήτευσή του. Δεν σημαίνει ότι το αφήνεις. Σημαίνει ότι το βοηθάς σταθερά να βρει άλλους τρόπους.

Να βάλω το παιδί να ζητήσει συγγνώμη;

Η συγγνώμη έχει αξία όταν το παιδί την εννοεί. Αν το αναγκάσεις, μαθαίνει μόνο ότι μια λέξη το βγάζει από τη δύσκολη θέση. Καλύτερα να το βοηθήσεις να καταλάβει πώς ένιωσε το άλλο παιδί και να βρει μαζί σου πώς να το «φτιάξει».

Τι λέω στους γονείς του παιδιού που χτυπήθηκε;

Κάτι απλό και ειλικρινές: «Λυπάμαι πολύ για αυτό που έγινε. Το δουλεύουμε με το παιδί μας». Δεν χρειάζεται να δικαιολογηθείς ούτε να κατηγορήσεις το παιδί σου μπροστά τους.

Φταίνε τα βιντεοπαιχνίδια;

Σπάνια είναι η μόνη αιτία. Αξίζει όμως να ξέρεις τι βλέπει και τι παίζει, να βάλεις όρια στον χρόνο και να μιλάτε για όσα βλέπει.

Πόσο γρήγορα θα δω αλλαγή;

Εξαρτάται από την ηλικία, την αιτία και τη συνέπεια των μεγάλων. Συχνά οι γονείς βλέπουν πρώτα ότι τα ξεσπάσματα γίνονται λιγότερο έντονα ή πιο σύντομα, πριν σταματήσουν.

Και κάτι τελευταίο

Το παιδί που χτυπάει δεν θέλει να είναι «το παιδί που χτυπάει». Θέλει κάποιον να το βοηθήσει να γίνει κάτι άλλο.

Κλείσε μια δωρεάν 15λεπτη γνωριμία με το Κέντρο Ψυχοθεραπείας Healthcure. Μας λες τι συμβαίνει και βλέπουμε μαζί αν το παιδί σου χρειάζεται ατομική δουλειά, ομάδα ή αν αρκεί να δουλέψουμε μόνο με εσένα. Θα μας βρεις στην Παναγούλη 10, στο κέντρο της Λάρισας, και online. Επικοινώνησε μαζί μας εδώ.

Περισσότερα άρθρα για γονείς θα βρεις στο blog μας.