Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή: Θεραπεία που δουλεύει, όταν η μάχη με τις σκέψεις δεν δουλεύει
Κλείδωσες την πόρτα. Το ξέρεις. Την είδες.
Και όμως, στο αμάξι, ένα σφίξιμο. «Κι αν δεν την κλείδωσα καλά;» Γυρίζεις. Ελέγχεις. Είναι κλειδωμένη. Φεύγεις. Στη γωνία, το σφίξιμο ξαναγυρίζει.
Ή ίσως είναι κάτι άλλο. Μια σκέψη που σε τρομάζει, που έρχεται από το πουθενά και δεν φεύγει. «Κι αν κάνω κακό σε κάποιον που αγαπάω;» «Κι αν έχω μολυνθεί;» «Κι αν δεν είμαι αυτός που νομίζω;» Και όσο πιο πολύ προσπαθείς να τη διώξεις, τόσο πιο δυνατά επιστρέφει.
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου, ίσως έχεις ήδη διαβάσει για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ή ΙΨΔ). Ίσως έχεις διαβάσει ιστορίες σε φόρουμ ανθρώπων που λένε ότι την ξεπέρασαν και αναρωτιέσαι πώς. Σε αυτό το άρθρο θα δεις τι είναι, γιατί η μάχη με τις σκέψεις την κάνει πιο δυνατή, ποια θεραπεία έχει τα πιο ισχυρά δεδομένα και τι κοινό έχουν όσοι καταφέρνουν να βγουν από αυτήν.
Η σύντομη απάντηση: Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή αντιμετωπίζεται. Η θεραπεία με τα πιο ισχυρά ερευνητικά δεδομένα είναι η γνωσιακή-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία με «έκθεση και αποτροπή αντίδρασης» (μια μέθοδος όπου μαθαίνεις, σταδιακά και με βοήθεια, να αντέχεις την ανησυχία χωρίς να κάνεις τον καταναγκασμό). Τη συστήνουν οι βρετανικές κατευθυντήριες οδηγίες NICE ως πρώτη επιλογή για ήπια έως μέτρια ΙΨΔ. Σε πιο σοβαρές μορφές, συχνά συνδυάζεται με φαρμακευτική αγωγή από ψυχίατρο.
Τι είναι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, με απλά λόγια
Έχει δύο κομμάτια που δουλεύουν μαζί.
Οι ιδεοληψίες είναι σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις που μπαίνουν στο μυαλό χωρίς να τις θέλεις και φέρνουν έντονη ανησυχία, αηδία ή ενοχή.
Οι καταναγκασμοί είναι ό,τι κάνεις για να ηρεμήσει αυτή η ανησυχία. Μπορεί να είναι κάτι που φαίνεται, όπως πλύσιμο ή έλεγχος, ή κάτι που γίνεται μόνο μέσα στο κεφάλι, όπως να μετράς, να επαναλαμβάνεις μια φράση, να «ακυρώνεις» μια κακή σκέψη με μια καλή.
| Η σκέψη (ιδεοληψία) | Τι κάνεις για να ηρεμήσεις (καταναγκασμός) |
| «Κι αν έχω μολυνθεί;» | Πλένεις τα χέρια ξανά και ξανά, αποφεύγεις πόμολα |
| «Κι αν άφησα το μάτι της κουζίνας ανοιχτό;» | Γυρίζεις να ελέγξεις, φωτογραφίζεις τους διακόπτες |
| «Κι αν κάνω κακό σε κάποιον;» | Κρύβεις μαχαίρια, αποφεύγεις να μείνεις μόνος με παιδιά |
| «Κι αν κάτι κακό συμβεί αν δεν το κάνω σωστά;» | Τακτοποιείς, μετράς, επαναλαμβάνεις μέχρι να «νιώσεις σωστά» |
| «Κι αν δεν τον αγαπάω πραγματικά;» | Αναλύεις τη σχέση συνέχεια, ρωτάς άλλους για καθησύχαση |
Το πιο σημαντικό που πρέπει να ξέρεις: οι σκέψεις αυτές δεν σημαίνουν ότι είσαι επικίνδυνος, βρώμικος ή κακός άνθρωπος. Κάνουν τόσο κακό ακριβώς επειδή πάνε κόντρα σε αυτό που είσαι και σε αυτό που θέλεις.
Γιατί όσο πολεμάς τις σκέψεις, τόσο δυναμώνουν
Κάνε ένα μικρό πείραμα. Για το επόμενο λεπτό, μη σκεφτείς έναν ροζ ελέφαντα.
Τι σκέφτηκες;
Ο εγκέφαλος δεν ξέρει να «μη σκέφτεται» κάτι. Για να ελέγξει αν το αποφεύγεις, πρέπει να το φέρει στο μυαλό. Έτσι η προσπάθεια να διώξεις μια σκέψη την κρατάει εκεί.
Στην ΙΨΔ αυτό γίνεται παγίδα. Έρχεται η σκέψη, νιώθεις ανησυχία, κάνεις τον καταναγκασμό. Η ανησυχία πέφτει για λίγο. Και ο εγκέφαλός σου μαθαίνει δύο πράγματα: ότι η σκέψη ήταν πράγματι επικίνδυνη και ότι ο καταναγκασμός είναι ο μόνος τρόπος να ησυχάσεις.
Την επόμενη φορά, η σκέψη έρχεται πιο γρήγορα. Και ο καταναγκασμός χρειάζεται να γίνει περισσότερες φορές για να «πιάσει».
Γι’ αυτό η ανακούφιση που σου δίνει ο έλεγχος ή το πλύσιμο είναι ακριβώς αυτό που κρατάει τη διαταραχή ζωντανή.
Η πιο αθώα παγίδα: η καθησύχαση
«Είσαι σίγουρος ότι έκλεισα το μάτι;» «Πες μου ότι δεν είμαι κακός άνθρωπος.» «Λες να έχω αρρωστήσει;»
Η καθησύχαση από αγαπημένα πρόσωπα μοιάζει με βοήθεια. Και γίνεται με την καλύτερη πρόθεση. Λειτουργεί όμως ακριβώς σαν καταναγκασμός: φέρνει ανακούφιση για λίγο και κάνει την ανάγκη πιο δυνατή την επόμενη φορά.
Ένα κοινό θέμα που παρατηρείται είναι πόσο κουρασμένες νιώθουν οι οικογένειες ανθρώπων με ΙΨΔ. Απαντάνε στις ίδιες ερωτήσεις δέκα φορές τη μέρα και αναρωτιούνται γιατί τίποτα δεν αλλάζει. Δεν φταίνε εκείνοι. Απλώς κανείς δεν τους είπε ότι η καθησύχαση τρέφει το πρόβλημα. Στη θεραπεία, συχνά βοηθάει να μπει και η οικογένεια, ώστε να μάθουν πώς να στηρίζουν χωρίς να καθησυχάζουν.
Ποια θεραπεία δουλεύει για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή
Έκθεση και αποτροπή αντίδρασης
Είναι το βασικό εργαλείο της γνωσιακής-συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας για την ΙΨΔ. Η ιδέα ακούγεται τρομακτική στην αρχή, αλλά στην πράξη γίνεται σταδιακά και με απόλυτο σεβασμό στον ρυθμό σου.
Με τον θεραπευτή σου φτιάχνετε μια λίστα με τις καταστάσεις που σε αγχώνουν, από τις πιο εύκολες ως τις πιο δύσκολες. Ξεκινάτε από τις εύκολες. Έρχεσαι σε επαφή με αυτό που σε ανησυχεί (για παράδειγμα, αγγίζεις ένα πόμολο) και, εδώ είναι το κλειδί, δεν κάνεις τον καταναγκασμό (δεν πλένεις τα χέρια αμέσως). Μένεις με την ανησυχία μέχρι να πέσει μόνη της.
Και πέφτει. Αυτό είναι που ανακαλύπτει ο εγκέφαλος: ότι το άγχος υποχωρεί χωρίς τον καταναγκασμό και ότι αυτό που φοβόταν δεν συνέβη. Με επανάληψη, η σκέψη χάνει τη δύναμή της.
Φαρμακευτική αγωγή
Ορισμένα αντικαταθλιπτικά φάρμακα χρησιμοποιούνται στην ΙΨΔ, ιδιαίτερα όταν είναι μέτρια ή σοβαρή ή όταν η ψυχοθεραπεία μόνη της δεν αρκεί. Αυτό το αποφασίζει ψυχίατρος. Σε σοβαρές περιπτώσεις, ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμάκων συχνά δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα.
Τι δεν αρκεί από μόνο του
Η απλή συζήτηση για το «από πού ξεκίνησαν οι σκέψεις». Μπορεί να έχει αξία για άλλα θέματα της ζωής σου, αλλά αν δεν αλλάξει ο κύκλος σκέψη–καταναγκασμός, η ΙΨΔ συνήθως μένει.
Για να δεις πώς διαφέρουν οι προσεγγίσεις μεταξύ τους, διάβασε τον οδηγό μας για τα είδη ψυχοθεραπείας.
Πώς την ξεπερνούν όσοι την ξεπερνούν
Αν έχεις ψάξει «πώς ξεπέρασα την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή», θα έχεις διαβάσει πολλές ιστορίες. Κάθε μία διαφορετική. Αν τις δεις μαζί όμως, έχουν κάποια κοινά:
- Σταμάτησαν να ψάχνουν τη βεβαιότητα. Η ΙΨΔ ζητάει να είσαι 100% σίγουρος. Η ζωή δεν δίνει ποτέ 100%. Όσοι βελτιώθηκαν, έμαθαν να ζουν με το «μάλλον είναι εντάξει».
- Ζήτησαν βοήθεια από ειδικό που ξέρει την ΙΨΔ. Όχι γενικά «κάποιον ψυχολόγο», αλλά κάποιον που δουλεύει με αυτή τη διαταραχή.
- Δέχτηκαν ότι θα νιώσουν άβολα για λίγο. Η βελτίωση περνάει μέσα από την ανησυχία, όχι γύρω της.
- Είχαν υπομονή με τα πισωγυρίσματα. Υπάρχουν καλές και κακές εβδομάδες. Μια κακή μέρα δεν σβήνει την πρόοδο.
- Έπαψαν να ντρέπονται για τις σκέψεις τους. Το να τις πουν φωναχτά σε κάποιον που δεν τρόμαξε ήταν συχνά η πρώτη ανακούφιση.
Οι ιστορίες στα φόρουμ μπορούν να σου δώσουν ελπίδα. Μπορούν όμως να γίνουν κι αυτές καταναγκασμός, αν διαβάζεις για ώρες ψάχνοντας «αν αυτό που έχω είναι σαν το δικό τους». Πρόσεξε αυτή την παγίδα.
Τι μπορείς να ξεκινήσεις από σήμερα
1. Βάλε ετικέτα
Όταν έρθει η σκέψη, πες: «Αυτό είναι η ΙΨΔ, δεν είμαι εγώ». Δεν τη διώχνεις. Απλώς την αναγνωρίζεις για αυτό που είναι.
2. Καθυστέρησε τον καταναγκασμό
Δεν χρειάζεται να τον σταματήσεις εντελώς από την πρώτη μέρα. Δοκίμασε να τον καθυστερήσεις. Πέντε λεπτά. Μετά δέκα. Κάθε λεπτό που αντέχεις είναι λεπτό που ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι μπορεί να περιμένει.
3. Ζήτα λιγότερη καθησύχαση
Μίλα με τους δικούς σου ανθρώπους. Εξήγησέ τους ότι δεν σε βοηθάει όταν σου λένε «όλα καλά» για δέκατη φορά. Συμφωνήστε σε μια φράση όπως «ξέρω ότι αυτό είναι δύσκολο, αλλά δεν θα σου απαντήσω, γιατί σε βοηθάω έτσι».
4. Μην τα κάνεις όλα μόνος
Η αυτοβοήθεια έχει όρια. Η ΙΨΔ συνήθως χρειάζεται καθοδήγηση από ειδικό, γιατί είναι πολύ εύκολο οι προσπάθειες να γίνουν άθελά σου καινούργιοι καταναγκασμοί.
Θέλεις να μαθαίνεις όσα σε αφορούν για την ψυχολογία; – Ακολούθησέ μας εδώ!
Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή στα παιδιά
Η ΙΨΔ μπορεί να ξεκινήσει και στην παιδική ηλικία. Ένα παιδί που πλένει συνέχεια τα χέρια του, που χρειάζεται να γίνουν όλα με συγκεκριμένη σειρά για να κοιμηθεί, που ρωτάει ξανά και ξανά τα ίδια πράγματα για να ησυχάσει, μπορεί να μην είναι απλώς «ιδιότροπο».
Στα παιδιά, η θεραπεία γίνεται προσαρμοσμένη στην ηλικία και συνήθως με τη συμμετοχή των γονιών. Δες περισσότερα στη σελίδα μας για την παιδοψυχολογία.
Πότε να ζητήσεις βοήθεια και πώς να διαλέξεις θεραπευτή
Ζήτα βοήθεια όταν οι σκέψεις και οι καταναγκασμοί σού τρώνε χρόνο κάθε μέρα, σε κάνουν να αργείς ή να αποφεύγεις πράγματα, επηρεάζουν τη δουλειά ή τις σχέσεις σου, ή όταν απλώς έχεις κουραστεί να ζεις έτσι.
Όταν μιλήσεις με έναν θεραπευτή, μη διστάσεις να ρωτήσεις: «Έχετε εμπειρία με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή; Δουλεύετε με έκθεση και αποτροπή αντίδρασης;» Ένας καλός επαγγελματίας θα σου απαντήσει ειλικρινά και, αν δεν είναι ο κατάλληλος, θα σε κατευθύνει σε κάποιον άλλο.
Αν δεν ξέρεις αν χρειάζεσαι ψυχολόγο ή ψυχίατρο, δες το άρθρο μας για τη διαφορά ψυχολόγου και ψυχιάτρου.
Συχνές ερωτήσεις
Θεραπεύεται η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή;
Πολλοί άνθρωποι βελτιώνονται σημαντικά με τη σωστή θεραπεία, σε σημείο που η ΙΨΔ να μην καθορίζει πια τη ζωή τους. Κάποιες σκέψεις μπορεί να εμφανίζονται ακόμα σε περιόδους πίεσης, αλλά ξέρεις πώς να τις διαχειριστείς.
Σημαίνουν οι σκέψεις μου ότι θέλω να κάνω αυτό που σκέφτομαι;
Όχι. Στην ΙΨΔ, οι σκέψεις φέρνουν τόση αγωνία ακριβώς επειδή είναι αντίθετες με αυτό που θέλεις και αυτό που είσαι.
Μπορώ να την αντιμετωπίσω χωρίς φάρμακα;
Στις ήπιες και μέτριες μορφές, η ψυχοθεραπεία με έκθεση και αποτροπή αντίδρασης είναι η πρώτη προτεινόμενη θεραπεία. Στις πιο σοβαρές, η απόφαση για φάρμακα παίρνεται με ψυχίατρο.
Πόσο διαρκεί η θεραπεία;
Εξαρτάται από τη σοβαρότητα και από το πόσο καιρό υπάρχει η ΙΨΔ. Δες περισσότερα για τη διάρκεια της ψυχοθεραπείας.
Είναι το ίδιο με την «τελειομανία»;
Όχι. Πολλοί άνθρωποι είναι οργανωμένοι ή τελειομανείς και αυτό δεν τους προκαλεί αγωνία. Στην ΙΨΔ, οι σκέψεις και οι καταναγκασμοί είναι ανεπιθύμητοι, προκαλούν δυσφορία και τρώνε χρόνο.
Και κάτι τελευταίο
Η ΙΨΔ σού λέει ότι αν σταματήσεις να ελέγχεις, κάτι κακό θα γίνει. Το μόνο που γίνεται, συνήθως, είναι ότι παίρνεις πίσω τον χρόνο σου.
Κλείσε μια δωρεάν 15λεπτη γνωριμία με το Κέντρο Ψυχοθεραπείας Healthcure. Μας λες τι ζεις και σου λέμε ειλικρινά αν μπορούμε να σε βοηθήσουμε μέσα από την ατομική ψυχοθεραπεία ή αν σου ταιριάζει άλλος ειδικός. Θα μας βρεις στην Παναγούλη 10, στο κέντρο της Λάρισας, και online. Επικοινώνησε μαζί μας εδώ.
