Ψυχοσωματικά συμπτώματα: Το σώμα πάντα ”φωνάζει”
Έχεις κάνει καρδιογράφημα. Γαστροσκόπηση. Αιματολογικές. Ίσως και μαγνητική.
Όλα καθαρά.
Και όμως το στομάχι σου σφίγγεται κάθε πρωί. Ο αυχένας σου είναι πέτρα. Η καρδιά σου χτυπάει δυνατά χωρίς λόγο. Και ο γιατρός σού λέει «δεν έχεις τίποτα, είναι από το άγχος».
Φεύγεις από το ιατρείο ανακουφισμένος για ένα λεπτό και μετά πιο μπερδεμένος από πριν. Γιατί εσύ πονάς. Δεν το φαντάζεσαι.
Έχεις δίκιο. Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι αληθινά. Σε αυτό το άρθρο θα δεις τι είναι, γιατί εμφανίζονται, τι μπορείς να κάνεις από σήμερα και πότε χρειάζεται να δουλέψεις με κάποιον ειδικό.
Η σύντομη απάντηση: Ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι οι σωματικές ενοχλήσεις, όπως πόνος, σφίξιμο ή ταχυπαλμία, που προκαλούνται ή χειροτερεύουν από το άγχος και τα συναισθήματα που δεν έχουν βρει διέξοδο. Ο πόνος είναι πραγματικός. Απλώς η αιτία του δεν φαίνεται στις εξετάσεις.
Τι είναι τα ψυχοσωματικά συμπτώματα
Η λέξη τα λέει όλα: ψυχή και σώμα. Κάτι που ξεκινάει από το πώς νιώθεις και καταλήγει σε κάτι που το αισθάνεσαι στο σώμα σου.
Δεν υπάρχει τίποτα μυστηριώδες σε αυτό. Το σώμα και το μυαλό δεν είναι δύο ξεχωριστά πράγματα. Δουλεύουν μαζί, όλη την ώρα.
Σκέψου τι παθαίνεις όταν ντρέπεσαι: κοκκινίζεις. Όταν φοβάσαι: ιδρώνουν οι παλάμες σου. Όταν έχεις αγωνία για κάτι: «δένεται κόμπος» το στομάχι σου. Αυτές είναι στιγμιαίες αντιδράσεις του σώματος σε ένα συναίσθημα.
Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι το ίδιο πράγμα, μόνο που δεν περνάνε σε λίγα λεπτά. Μένουν, γιατί αυτό που τα προκαλεί μένει κι αυτό.
«Δηλαδή είναι όλα στο μυαλό μου;»
Όχι. Αυτή είναι η μεγαλύτερη παρεξήγηση.
«Ψυχοσωματικό» δεν σημαίνει «φανταστικό». Ο πόνος στον αυχένα σου είναι πραγματικό σφίξιμο στους μυς. Η ταχυπαλμία σου είναι πραγματικοί χτύποι. Αυτό που διαφέρει είναι από πού ξεκινάει.
Γιατί το σώμα «μιλάει» όταν εσύ σωπαίνεις
Όταν το σώμα σου νιώσει κίνδυνο, ετοιμάζεται να αντιδράσει. Η καρδιά χτυπάει πιο γρήγορα, οι μύες σφίγγονται, η αναπνοή γίνεται κοφτή και η πέψη μπαίνει σε δεύτερη μοίρα.
Αυτός ο μηχανισμός είναι χρήσιμος όταν ο κίνδυνος είναι ένα αυτοκίνητο που έρχεται κατά πάνω σου. Τελειώνει σε λίγα δευτερόλεπτα και το σώμα ηρεμεί.
Το πρόβλημα ξεκινάει όταν ο «κίνδυνος» είναι η δουλειά που σε πιέζει κάθε μέρα, μια σχέση που σε φθείρει, μια στενοχώρια που δεν έχεις πει σε κανέναν. Τότε το σώμα μένει σε επιφυλακή για εβδομάδες ή μήνες. Και ένα σώμα που είναι συνέχεια σε επιφυλακή, κάποια στιγμή αρχίζει να πονάει.
Ένα κοινό θέμα που παρατηρείται στις συνεδρίες είναι ότι οι άνθρωποι με έντονα ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι συχνά αυτοί που «τα αντέχουν όλα». Δεν παραπονιούνται, δεν ζητάνε βοήθεια, δεν δείχνουν πόσο ζορίζονται. Αυτό που δεν λέγεται με λόγια, βρίσκει άλλον δρόμο να ακουστεί.
Τα πιο συχνά ψυχοσωματικά συμπτώματα
Κάθε άνθρωπος έχει το δικό του «αδύναμο σημείο». Σε άλλον χτυπάει στο στομάχι, σε άλλον στο κεφάλι. Αυτά είναι τα πιο συνηθισμένα:
Πού το νιώθεις | Πώς εμφανίζεται συνήθως |
Κεφάλι | Πονοκέφαλοι που επιστρέφουν, αίσθηση πίεσης, ζαλάδα |
Στομάχι και έντερο | Σφίξιμο, ναυτία, φούσκωμα, διάρροια ή δυσκοιλιότητα |
Στήθος και καρδιά | Ταχυπαλμία, βάρος στο στήθος, αίσθηση ότι δεν παίρνεις αρκετό αέρα |
Μύες | Πιάσιμο στον αυχένα, στους ώμους και στη μέση, σφιγμένο σαγόνι |
Δέρμα | Φαγούρα ή εξάρσεις σε δερματικά προβλήματα που ήδη έχεις |
Ενέργεια και ύπνος | Εξάντληση χωρίς λόγο, δυσκολία να κοιμηθείς ή να μείνεις κοιμισμένος |
Λαιμός | Αίσθηση «κόμπου» που δεν φεύγει |
Αν η ταχυπαλμία και το βάρος στο στήθος έρχονται ξαφνικά και σε τρομάζουν, δες το άρθρο μας για το γιατί παθαίνουμε κρίση πανικού.
Πρώτα ο γιατρός, πάντα. Κανένα σύμπτωμα δεν το θεωρούμε ψυχοσωματικό πριν αποκλειστεί η σωματική αιτία. Αν δεν έχεις κάνει εξετάσεις, ξεκίνα από εκεί. Και αν νιώσεις ξαφνικό, δυνατό πόνο στο στήθος ή δυσκολία στην αναπνοή, πήγαινε αμέσως στα επείγοντα.
Πώς θα καταλάβεις ότι τα συμπτώματά σου είναι ψυχοσωματικά
Αφού ο γιατρός σου έχει αποκλείσει τη σωματική αιτία, αυτά τα σημάδια δείχνουν προς την ψυχοσωματική πλευρά:
- Οι εξετάσεις σου είναι καθαρές, αλλά οι ενοχλήσεις συνεχίζονται.
- Τα συμπτώματα χειροτερεύουν σε περιόδους πίεσης και υποχωρούν στις διακοπές ή το Σαββατοκύριακο.
- Εμφανίζονται πριν από κάτι συγκεκριμένο: τη Δευτέρα, μια συνάντηση, μια επίσκεψη στους γονείς σου.
- Αλλάζουν θέση. Τη μια εποχή είναι το στομάχι, την άλλη το κεφάλι.
- Όταν σε ρωτούν «πώς είσαι;», απαντάς «καλά», ενώ δεν είσαι.
- Δυσκολεύεσαι να πεις τι νιώθεις, αλλά μπορείς να περιγράψεις με ακρίβεια πού πονάς.
Το τελευταίο είναι πολύ χαρακτηριστικό. Πολλοί άνθρωποι δεν έμαθαν ποτέ να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους. Έμαθαν μόνο να τα αντέχουν.
Τι μπορείς να κάνεις από σήμερα
Δεν χρειάζεται να αλλάξεις όλη σου τη ζωή. Ξεκίνα από μικρά πράγματα που λένε στο σώμα σου ότι μπορεί να χαλαρώσει.
1. Ανάπνευσε πιο αργά απ’ όσο σου βγαίνει
Εισπνοή από τη μύτη, αργή εκπνοή από το στόμα. Κάνε την εκπνοή πιο μεγάλη από την εισπνοή. Τρία λεπτά αρκούν. Η αργή εκπνοή είναι ο πιο γρήγορος τρόπος να δείξεις στο σώμα σου ότι δεν κινδυνεύει.
2. Σκανάρισε το σώμα σου δύο φορές τη μέρα
Σταμάτα για ένα λεπτό και ρώτα: πού σφίγγομαι τώρα; Στο σαγόνι; Στους ώμους; Στην κοιλιά; Μόνο που θα το προσέξεις, συχνά χαλαρώνει λίγο.
3. Δώσε όνομα σε αυτό που νιώθεις
Αντί για «έχω πάλι το στομάχι μου», δοκίμασε: «Έχω το στομάχι μου και σήμερα είχα εκείνη τη συζήτηση που με θύμωσε». Όταν ένα συναίσθημα αποκτά λέξεις, το σώμα δεν χρειάζεται να φωνάξει τόσο δυνατά.
4. Κινήσου
Περπάτημα, χορός, γυμναστική, ό,τι σου ταιριάζει. Το σώμα που ετοιμάστηκε να «παλέψει ή να τρέξει» χρειάζεται να κινηθεί για να ξεφορτώσει.
5. Κράτα ένα μικρό ημερολόγιο για δύο εβδομάδες
Γράψε πότε εμφανίζεται το σύμπτωμα και τι είχε προηγηθεί. Μετά από λίγες μέρες συνήθως φαίνεται ένα μοτίβο που δεν το είχες προσέξει.
Αυτά βοηθούν. Αν όμως η πηγή της πίεσης παραμένει, τα συμπτώματα συνήθως επιστρέφουν. Εκεί χρειάζεται κάτι περισσότερο.
Τι δεν βοηθάει (και το κάνουμε σχεδόν όλοι)
Όταν το σώμα πονάει και κανείς δεν βρίσκει τίποτα, είναι εύκολο να πέσεις σε μερικές παγίδες.
- Να ψάχνεις τα συμπτώματά σου στο ίντερνετ κάθε βράδυ. Κάθε αναζήτηση σού δίνει μια καινούρια ανησυχία, και η ανησυχία δυναμώνει το σύμπτωμα.
- Να επαναλαμβάνεις τις ίδιες εξετάσεις. Η ανακούφιση από ένα καθαρό αποτέλεσμα κρατάει λίγες μέρες. Μετά η αμφιβολία επιστρέφει.
- Να λες «δεν είναι τίποτα» και να συνεχίζεις. Το σώμα σου θα το πει πιο δυνατά την επόμενη φορά.
- Να κατηγορείς τον εαυτό σου. Δεν το προκαλείς εσύ επίτηδες και δεν σημαίνει ότι είσαι αδύναμος.
Πολλοί αναρωτιούνται αν «τα φέρνουν μόνοι τους». Όχι. Το σώμα σου κάνει αυτό που έχει μάθει να κάνει για να σε προστατέψει. Απλώς το κάνει για πολύ καιρό.
Πότε τα ψυχοσωματικά συμπτώματα θέλουν ειδικό
Ζήτησε βοήθεια όταν:
- Τα συμπτώματα κρατάνε μήνες και έχεις κάνει ήδη όλες τις εξετάσεις.
- Έχεις αρχίσει να αποφεύγεις πράγματα επειδή φοβάσαι ότι θα σε πιάσει.
- Πηγαίνεις από γιατρό σε γιατρό χωρίς απάντηση.
- Παίρνεις παυσίπονα ή ηρεμιστικά όλο και πιο συχνά.
- Νιώθεις ότι κανείς δεν σε πιστεύει.
Γιατί η ψυχοθεραπεία που δουλεύει και με το σώμα ταιριάζει εδώ
Στα ψυχοσωματικά, η συζήτηση από μόνη της πολλές φορές δεν φτάνει. Μπορεί να καταλαβαίνεις πολύ καλά γιατί έχεις άγχος και το στομάχι σου να συνεχίζει να σφίγγεται.
Η σωματική ψυχοθεραπεία δουλεύει και με τα δύο. Με αυτό που λες, αλλά και με αυτό που κάνει το σώμα σου την ώρα που το λες: την αναπνοή, τη στάση, το σφίξιμο. Μαθαίνεις να αναγνωρίζεις τα σήματα νωρίς και να χαλαρώνεις το σώμα πριν φτάσει στον πόνο.
Αν θέλεις να δεις πώς γίνεται στην πράξη, διάβασε τον οδηγό μας για τοτι είναι η σωματική ψυχοθεραπεία.Η δουλειά αυτή γίνεται στο πλαίσιο της ατομικής ψυχοθεραπείας.
Θέλεις να μαθαίνεις όσα σε αφορούν για την ψυχολογία; – Ακολούθησέ μας εδώ!
Ψυχοσωματικά συμπτώματα στα παιδιά
Τα παιδιά τα εμφανίζουν ακόμα πιο συχνά, γιατί δεν έχουν ακόμα τις λέξεις για να πουν τι τα στενοχωρεί.
Ο πονόκοιλος κάθε πρωί πριν το σχολείο. Ο πονοκέφαλος πριν από το διαγώνισμα. Ο εμετός πριν από κάθε αλλαγή.
Πολλοί γονείς αναρωτιούνται αν το παιδί «κάνει θέατρο» για να μην πάει σχολείο. Τις περισσότερες φορές δεν κάνει. Πονάει πραγματικά. Αφού ο παιδίατρος αποκλείσει τη σωματική αιτία, αξίζει να δεις τι το αγχώνει.
Μπορείς να διαβάσεις περισσότερα στη σελίδα μας για την παιδοψυχολογία.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι τα ψυχοσωματικά συμπτώματα επικίνδυνα;
Τα ίδια συνήθως όχι, αλλά σε ταλαιπωρούν και σου στερούν ποιότητα ζωής. Το σημαντικό είναι να έχει πρώτα αποκλειστεί η σωματική αιτία από γιατρό.
Πόσο κρατάνε τα ψυχοσωματικά συμπτώματα;
Εξαρτάται από το πόσο κρατάει αυτό που τα προκαλεί. Αν η πίεση είναι προσωρινή, υποχωρούν μόνα τους. Αν είναι μόνιμη, συνήθως επιστρέφουν μέχρι να δουλέψεις με την αιτία.
Μπορεί το άγχος να προκαλέσει πραγματικό πόνο;
Ναι. Το άγχος σφίγγει τους μυς, επηρεάζει την πέψη και την αναπνοή. Ο πόνος που νιώθεις είναι πραγματικός.
Περνάνε τα ψυχοσωματικά χωρίς φάρμακα;
Σε πολλές περιπτώσεις ναι, με ψυχοθεραπεία και αλλαγές στην καθημερινότητα. Αν παίρνεις ήδη αγωγή, μην τη σταματήσεις χωρίς τον γιατρό σου.
Σε ποιον ειδικό να πάω για ψυχοσωματικά;
Πρώτα στον γιατρό σου, για να αποκλειστεί η σωματική αιτία. Μετά σε ψυχολόγο – ψυχοθεραπευτή, κατά προτίμηση κάποιον που δουλεύει και με το σώμα.
Το σώμα σου δεν σε προδίδει. Σου μιλάει
Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα δεν είναι αδυναμία ούτε υπερβολή. Είναι ο τρόπος που βρήκε το σώμα σου για να σου πει ότι κάτι σε βαραίνει περισσότερο απ’ όσο παραδέχεσαι.
Μπορείς να συνεχίσεις να το σωπαίνεις με ένα παυσίπονο. Ή μπορείς να ακούσεις τι προσπαθεί να σου πει.
Κλείσε μια δωρεάν 15λεπτη γνωριμία. Μας λες τι νιώθεις στο σώμα σου και βλέπουμε μαζί αν η σωματική ψυχοθεραπεία μπορεί να σε βοηθήσει. Θα μας βρεις στην Παναγούλη 10, στο κέντρο της Λάρισας, και online. Επικοινώνησε μαζί μας εδώ.
